Gotzenetik

Azaroko lehen egunekin batera, udazken bete betean sartu gara, eguraldia dagokionean behintzat. Beraz baratzako lanak ia alde batera utzi behar izan ditugu. Aurreko astean negurako porrua eta aza landatu genituen. Landare gogorrak dira, beraz eguraldi busti eta euritsuarekin aurrera ateratzen dira. Era berean datorren udaberrirako lanak aurreratzen hasi gara: ilarrak eta batxuriak erein ditugu. Hala ere nobedade bezela, aurten inbernadore txiki batean letxuga landatu dugu, horrela neguan zehar etxeko letxuga jan ahal izateko.

Baina egun hauetan zertan ari gara kanpora baratzan ezin bada hankarik jarri ? Babarruna aletzen. Honela esanda lan erraza ematen du baina pausuz pausu esplikatuko dugu gure bailaran ohikoa den leka honek ematen duen lana. Apirilean erein genuen eta Iraila eta Urrian heldutako lekak biltzen joan gara. Orain arte ganbaran egon dira, lurrean zabalduta sekatzen.

- Zabaldutakoa zakuan sartu eta sukalde epelera jeisten da, bertan barriñoian jarrita aletzeko.

- Azalak konpaxistoan biltzen ditugu, gero hauek behiek gustora jaten dituzte.

- Aletutako aleetan, aukeraketa egin. Hau da, ale zartatu, itsusi eta ustelak apartatu.

- Ale on aukeratuei, haizea dabilenean, “haizetan pasa” daukan hautsa eta zikina kentzeko.

- Aleei trapua pasatu diztira ateratzeko.

- Izozkailuan hiru egunetan edukitzen dira, eduki lezakeen xomorroa akabatzeko.

- Izozkailutik atera eta urte guztirako daukagu babarruna jateko prest.

Hau dena esplikatu ondoren, galdera bat daukagu zuentzako. Zenbatean salduko zenukete babarrun kiloa lan guzti hau eginda gero ?

Duela bi aste jaso genuen berria: lehenik egunkarian eta ondoren, handik astebetera, eskutitzez, nola AHT-ko “Tolosa” izeneko zatiak gure inguruan 200.000 metro karratutik gora okupatzeko desbajetze eta aldi baterako okupazio tramiteak abian direla.
Eta nola ez Gotzeneri azpiegiturak honek ere kalte egin dio. Egia esan, azken urteetan egin diren azpiegitura gehienek kaltetzen digute: trenbideak, N1-eko errepideak, Aldabako errepidea, kolektorea, argi indarraren linea… eta nola ez, orain AHTa.

Gotzeneren kasuan hiru lur zatiri afektatzen die (hektarea asko). Berauek desjabetu egingo dizkigute.
Printzipioz iturri ofizialetatik ez dakigu gehiago.
Dirudienez gure lurretan hondakindegi bat egin nahi dute, obretatik ateratako soberakinak bertan metatzeko.

Gaur egun egoera larrian dauden gure baserriak laguntzeko “modurik onena “ez da. Hasteko alegazioak aurkeztu, informazioa lortu, ondorioak jakin, datak… hortan air gara. Galdera mordoa dauzkagu, baina erantzun gutxi.

Bitartean AHT Geldituk mendi martxa deitu du Elkarlanak azaroaren 1ean Ikaztegieta, Aldaba eta Alegiko leku kaltetuetara. Hain zuzen ere Euskal Y-aren eraikuntzak eragingo lituzkeen kalte larria salatzeko. Goizeko 10.30tan Ikaztegietako RENFE geltokitik abiatuta, Aldaba eta Langaurreko baserrialde eta basoetn barna 3 orduko martxari ekiteko.

Guk ere bat egin nahi dugu mendi martxa honekin.

Igande goiz hotza izan genuen Alegiko plazan.
Eguzkiari kosta egin zitzaion laino artean agertzen eta kosta baita ere plaza berotzen. Baina hala ere giro polita eta beroa jendeak jarri zuen.
Jende ugari bildu zen, herritarrek jarritako postu eta animaliak ikustera.
Hainbat baratzako produktuen postu zeuden, Eusebioren berdurak, Aldaba Zaharreko gaztak, Lukasen ogia, Peioren sagardoa, Gaztetxoen gaztainak, Errotako taloak, eskolakoen eta dantzarien pintxoak… hau da, denetik.

Aldiz, Txintxarriko plazan animali ugari: ardi, arkume, abere, ahuntz, antxume… eta plazan zehar Hernani eta Oiartzun inguruko Albokarien taldea.

III. Nekazal Azoka arrakastatsua izan zen eta gu ere gustora geratu ginen.
Eramandako gauza gehienak saldu genituen eta jendeari gure postua gustatu zitzaiola dirudi.

Hurrengo urtekoari itxarongo diogu, aholku edo ideiaren bat?

Ideia polita eta eskertzekoa Udaletxeak atera zituen paperezko poltsenak. Politak, desberdinak eta plastikoa baztertzeko aurreneko pausoa.

Eskerrik asko denei.

Igande honetan, Urriak 18, Udazkenean Kulturako III. Nekazal Azoka ospatuko da Alegiko plazan. Bertan herriko nekazari, barazkizaleak etab. izango dira beraien urteko lana erakusgai eta salgai izango dituzte.

Gu ere bertan izango gara iaz bezala, Baina aurten ez dugu emango hegazti berezirik ezta oilorik ere, soilik baratzako produktuak.
Hasi porruak, arraultzak, letxuga, eskarola, babarruna, pikuak, kiwiak, tomateak, piparrak, mahatsa, patata, hau da baratzan eta baserrian dauzkagun produktuak. Batzuk erakusgai eta besteak saltzeko asmotan.

Beraz nahi duzuen guztiok gonbidatuta zaudete goizeko 11.00tatik aurrera. Azaldu !

Iazkoa gogoratzeko, hona hemen Tontokaletik eskeini ziguen posta: Alegiako Azoka 2008

Larunbat goiza. Tenperatura preskoa. Belaino sendoa gure bailaran. Tolosara gerturatu eta aurreneko lana aparkatzea. Ez pentsa lan erreza denik.
Ferialekura gerturatzen ari garen eran kamioi eta erremolke ugari ikusten dira bertako aparkalekuan. Sarrera nagusian, bigantxa dezente daude erakusgai. Barrutik berriz, marru hotsak entzuten dira. Jende ugari dabil ikusmiran. Batzuk baserritarrak dira, hau da, gaiaz dakitenak eta benetako entendituak. Besteak aldiz kalekumeak, ganaduari harrituta begira gelditzen direnak: “begira, ze zintzarria daukan “, “honek adar handiak dauzka”. Giro polita somatzen da.

Bi kale osatu dituzte, bertan ganaduak sokarekin lotuta daude eta jendea pasilu honetan aurrera eta atzera dabiltza. Bakoitzaren gainean txartel identifikagarriak daude zintzilik. Nagusiaren izena, baserriaren izena, nongoa, behiaren identifikazio zenbakia, aita eta ama zein dituen, bere jaiotze data… Ondoan ganaduzalea adi, bere akuilu eta guzti, ganadua ez dedin asko aztoratu.

Eguardi aldera lehiaketa hasi da, bertan Diputazioko bi albaitariek behi bakoitza arrazaren ezaugarrien arabera baloratzen dute, eta puntuazioa batu ondoren irabazlea zein den erabaki.

Gotzeneko behiak, Parda Alpina arrazakoak dira, eta Gipuzkoako baserri gutxitan daude arraza honetakoak. Beraz, azken urte hauetan erakusgai bakarrik joaten dira Tolosara. Aurten gureak eta Hondarribiko baserri batekoak bakarrik zeuden. Adibidez, Goena jogurtak egiten dituzten baserrikoak ere gureen arraza berdinekoak dira.

Goiz pasa egin, eta arratsalderako ikuilura. Bada garaia, behiak errapetik esnea dariola daude. Hurrengo urtera arte.

Bihar, Urriak 3, urtero bezala Tolosako Ferialekuan Ganadu Peria eta lehiaketa izango da. Gotzeneko behiak urtero izaten dira bertan eta baita sariak irabazi ere. Aurten ere bertara joatekotan dira. Horretarako aurreko egun hauetan “preparatibo ” eta mugimendu ugari izaten da ikuiluan.

Alde batetik behiekin baserri aurrean paseatu behar izaten da sokatik elduta, piskanaka ohitzen joateko, gero bihar perian “desfilatzeko” eta behiak ez daitezen asko aztoratu.

Bestetik ondo garbitu eta ondo orrazten dira ura eta zepiluarekin, gero txukun eta dotore azaltzeko.

Hurrengo postean peria nola joan den kontatuko dizuegu. Gonbidatuta zaudete eta nahi duenak azaldu Ferialekura.

Egun morroi gutxi geratzen dira gure baserrietan.

Morroiak, baserrian otordu eta lo lekuaren ordainetan, baserriko lanetan laguntzen zuten. Kasu askotan, egun erdiz baserritik kanpoko lantokian lan egiten zuten eta gero, gainontzeko orduetan baserriko lanetan laguntzen zuten.

Garai hartan, horrenbeste seme alaba izaten zituzten familietan, morroi bezala askotan bidaltzen zuten semeren bat, alabak aldiz neskametza lanetara. Irtenbide bat izan ohi zen, galtza bete lan izaten baizuten famili guztiarentzat jatekoa bakarrik lortzen.

Gotzenen, duela 40 bat urte izan ohi zen morroiren bat.
Gure kasuan, azkenetako morroiak gure familikoak izan ziren, hain justu ere lehengusuak.
Gure amak dioenez, lehengusu hauek 3 anai omen ziren, eta gero morroitza utzi omen zuten Kanadara joateko.
Han, baso lanetan aritzen omen ziren. 10-12 laguneko taldeak izaten omen ziren eta 6 hilabeterako basora joaten ziren. Bertan egoten omen ziren , denbora guzti horretan, herrira jeitsi ere egin gabe. Rantxeroa deitzen zioten sukaldari bat izaten zuten talde bakoitzak, eta honek denentzako otorduak prestatzen zituen. Jana, aldian behin, helikopteroz botatzen zizkioten. Horrela negu giroa iritsi arte, menditik jeitsi gabe egoten ziren.

Gure aurreko belaunaldiko asko, Ameriketara joan ziren, han bizimodua aurrera ateratzeko asmotan, lan egitera. Hauetako asko artzain lanetan ibili ziren. Gure aitonaren bi anaia Argentinara joan ziren: anaia zaharrena lehenik eta urte batzuk beranduago gazteena joan zen. Ez ziren gehiago Euskal Herrira itzuli.

Aurtengo udan, duela 30 urte Euskal Herritik joandako artzain bat ezagutu genuen: Amador Zabalbeascoa. Eakoa, hau da bizkaitarra . Los Banos (California) herriko Wool Growers Restaurant-en ezagutu genuen. Berau Iparraldeko euskara hitzegiten duen, gizon muxu gorri jator eta alaia da. Los Banosen bizi diren euskaldun gehienak Iparraldekoak izatean, Amadorrek urteen poderioz beraien euskalkia bere egin du, Bizkaiera alde batera utziaz.

Bertan, Euskal kantutegiari errepaso ederra eman genion, a zer nolako ahotsa Amadorrena, alboka saioa entzun eta kontu kontari ibili ondoren, bere etxera gonbidatu gintuen Amadorrek. Los Banosen bizi da bere emazte Maryrekin.

Gaur egun Amador, bera duela 30 urte laneran joandako rantxoaren jabe da.

500 behi eta 6.000 ardi ditu. Bi artzai perutarrek laguntzen die lanean. Baina azken 5 urteetan lehortea dela eta ez dira garai onenak beraientzat.

Atentzioa deitu zigun Amadorrek Euskal Herriarekiko ze maitasuna sentitzen duen, eta ea hona bizitzera itzuliko litzateken galdetuta, bere erantzuna: “Bihar bertan” izatea. Inolako dudarik gabe.

Eskerrikasko Amador eta Mary !

Apirilean egindako patata jasotzeko garaia iritsi da. Traktorea hartu, gurdian karramarroa duela eta sorora. Traktoreari, gurdian kendu ondoren, karramarroa lotu eta soroko lurra altxatzen da.

Karramarroaren gainean pertsona bat joaten da, horrela bere pisuaren laguntza aprobetxatuz, lurrean gehiago sartzen da.

Lur gehiago arrotzen denez patata errezago ateratzen da lur gainera.Patata baldeetara bildu eta gero soroan zabaltzen joaten garen zakuak betetzen dira. Hilara bakoitzean alperra bi aldiz pasa ohi da.

Normalean aurreneko aldian patata gehiago ateratzen bigarrengoan baina.
Soroa guztian karramarroa bi alditan pasa ondoren, zaku dezente bete ahal izan ditugu.

Gurdira kargatu zaku guztiak, eta alperrarekin azken errepasoa ematen da soro guztian. Hau da traktorea soroan barrena bueltaka ibiltzen da. Beti biltzen dira azpian geratutako aleren bat edo beste.

Karramarroak aurtengok lanak eginak ditu. Patata ateratzeko bakarrik erabiltzen den tresna baita. Traktoreari karramarroa kendu eta gurdian ditugun zakuen gainean jarri eta bueltan etxera.

Patata baserriko horreoan edo graneroan gordetzen dugu. Ale txikia, egunero txikituta txekorrei ematen zaie eta aldiz ale handia gure tripak betetzeko.

Oporretatik lanera… edo larretik ikuilura kasu honetan.

Gutako asko aste honetan bideoko behi hauek bezala joan gara lanera.

Behi hauek, udaberri eta uda garaian, euririk ez denean, kanpoko belartzean pasatzen dute eguna.
Iluntzean 18,30ak aldera ataka ireki eta bakoitza zuzen zuzen bere lekura sartzen da.
Bertan gero katearekin lotzen dira.

Ikusi ikusi…