Gotzenetik

Horixe dio esaera zahar batek, eta atzo nola San Martin eguna genuen, Euskal Herrian txerria hiltzen hasteko garaia izaten da.
Txerria hiltzeko, hotza nahitaezkoa zen, orduan ez baitzegoen egungo hozkailu eta antzeko sistemarik. Beraz Azaroan hotza handia egiten zuenez garai aproposa izaten zen Txerri Festa egiteko.
Gaur eguneko txerri hiltzea oso desberdina da duela urte batzuk egiten zutenarekin konparatuz.

Guk duela urte batzuk nola hiltzen zuten esplikatuko lehendabizi.
Txerri Festa deitzen zitzaion eta benetako “festa ” izaten zen. Egun gutxitan normalean baina askoz ere jan gehiago izaten zutelako jateko.

Goizean goiz hasten zen Txerri Festa. Baserrian inor ez bazegoen txerri hiltzen zekienik kanpotik etortzen edo ekartzen zute norbait lan horretarako. Normalean inguruko harakinen bat. Goizean aurreneko orduan txerria hiltzen zen. Ondoren odol hustu eta tripa guztiak ateratzen zitzaizkion. Txerria berriz makil batetik zintzilik jarrita kanpoan uzten zen hoztutzen.

Bitartean txerri gibelarekin gosaldu egiten zuten. Tripa bapo bete ondoren, berriro lanera. Hesteak ondo garbitu behar izaten ziren odolkiak egiten hasteko. Hau goizeko lana izaten zen.

Arratsaldean berriz txerri zatiketako lanak izaten ziren. Hauetako pusketak batzuk kutxilloarekin txikitzen ziren, handik bi egunetara txorizoak egiteko.

Gaur egun berriz, askoz ere denbora laburragoan egiten da. Azken finean lana berdintsua da, Gotzenen behintzat odolkiak, txorizoak etab. lehen bezala egin ohi ditugu baina posteko irudietan ikus dezakezuen bezala azpiegitura modernogoekin, ondorioz azkarrago ere egiten da. Hau da lehen txerria etxeko pertsonen artean eusten zen, gaur egun aldiz zintzilik jartzen da, sopletea erabiltzen da…

San Juan eguna iristear dugun honetan, duela urte gutxi galdu zen ohitura gogoratu nahi dugu. Udako solstizioko astean, herriko apaiza baserriz baserri joaten zen bertako soro, belardi eta ganaduak bedeinkatzen.
Lekuz leku bere errezoak egin eta ur bedeinkatuarekin bedeinkatu egiten zituen.
Errezo haietan, gogoratzen garenaren arabera, gaitz, izurrite eta holakorik ez zedin sar eskatzen zen…

Benetan balio ote zuen ezin jakin…

Argazki hau, duela 15 urtekoa izango da gutxi gora behera, bertan, apaiza, monagilloa, Lontxo eta ejem, ejem, ejem neska “gaxte” bat.

Baserrian, sendabide natural bezala bertan dauden edo bila daitezkeen belar asko erabili ohi dira. Batzuk bertan sortzen direnak dira eta beste batzuk landatuak.
Gaurkoan belar hauetako batzuk erakutsi nahi ditugu. Izendapenari dagozkienez, betidanik deitu izan zaion izena aipatuko dugu. Aberasgarria iruditzen baitzaigu, izen hauek zaintzea:

- Pasmo belarra: infusioan hartzen da. Gorputz barruko infekzioak sendatzeko.

- Praile belarra: infusioan hartzen da.Giltzurruneko arazoentzako.

- Elorri zuria: infusioan hartzen da.Tentsioa erregulatzeko.

- Iodo belarra: zuzenean aplikatzen da. Karatxo edo azaleko zauriak lehortzeko.

- Berbena: enplastoak egiteko erabiltzen da. Katarro eta zikina kanpora ateratzeko.

- Kamamila: infusioan hartzen da. Tripa edo digestioko minentzako.

- Plantain handia / Zain belarra / Llantén mayor: infusioan hartzen da. Zauri eta eztarriko minentzat.

- Ezpata-plantaina /Zain belarra / Llantén menor: Ezpata plantainaren indikazio berdinak.

- Intxusa: bainu lasaigarrietan erabiltzen da baita, hainbat botika egiteko.

- Belarriko mina kentzeko belarra: izena argi eta garbi ez dakigunez, jarri diogun izenak garbi uzten du, zertarako den.

- Azeri buztana: infusio bezala hartzen da. Antiinfalamatorioa da. Adibidez: eztarriko handitasunaren aurka hartu leike.

Sendabelar gehiago daude, baina hemen bildu ditugunak baserrian daudenak dira.

Gaur Otsailak 2, Kandelaria eguna da. Aspaldi urtean zehar jaiotako haurrak beren guraso edo amarekin elizara joaten ziren eta bertan etxetik emandako kandelak bedeinkatzen zuten. Gero kandela horiek etxera ekartzen ziren.

Bihar berriz Otsailak 3a, San Blas eguna. Egun honetan aldiz, janak eramaten ziren elizara. Jan horien artean beti egoten zen txokolate edo gailetaren bat, gero , urtean zehar inoiz eztarriko minik izanez gero jateko. Gaur egun, Abadiñon erosi ohi diren lepoko koloretako sokatxoak eta San Blas opilak dira ezagunak. Baina gurean ere ospatu izan dira, horregatik idatzi dugu gaurko post hau.